Geçiş Bilgilendirme Kılavuzu
ISO 37001:2025 Rüşvetle Mücadele Yönetim Sistemi Standardı, Şubat 2025 tarihinde yayımlanmıştır. Bu yeni versiyon, yürürlükte bulunan ISO 37001:2016 standardının yerini alacaktır. 28 Şubat 2027 tarihinden sonra ISO 37001:2016 belgelerinin bir geçerliliği kalmayacak ve süreç ilk belgelendirme başvurusu olarak sıfırdan başlatılacaktır.
ISO 37001:2025 Rüşvetle Mücadele Yönetim Sistemi Standardı geçiş süreci kapsamında; ilk belgelendirme ve yeniden belgelendirme denetimleri için 31 Ağustos 2026 tarihine kadar, sertifikalı kuruluşlar (gözetim denetimleri) için ise en geç 28 Şubat 2027 tarihine kadar, kuruluşların mevcut yönetim sistemlerini ISO 37001:2025 standardının gerekliliklerine uygun hale getirerek geçişlerini tamamlamaları gerekmektedir.
DENETİK tarafından ISO 37001:2025 standardına göre belgelendirilmiş tüm kuruluşların geçiş işlemleri, kuruluşun geçişi tamamladığını beyan ettiği tarihi takiben gerçekleştirilecek gözetim veya yeniden belgelendirme denetimleri kapsamında yapılacaktır.
- Geçişin gözetim denetimi sırasında gerçekleştirilmesi halinde, ilgili denetim süresine %40 süre artırımı uygulanacaktır.
- Geçişin yeniden belgelendirme denetimi sırasında gerçekleştirilmesi halinde, ilgili denetim süresine %30 süre artırımı uygulanacaktır.
- Geçişin ayrı bir denetim olarak gerçekleştirilmesi durumunda ise değerlendirme süresi en az 1 adam/gün (A/G) olarak planlanacaktır.
ISO 37001:2025 Geçiş Sürecinde Kuruluşlardan Beklenen Çalışmalar
Geçiş süreci yalnızca doküman güncellemesiyle sınırlı olmayıp, sistemin etkinliğini artırmaya yönelik bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Bu kapsamda kuruluşlardan beklenen temel çalışmalar şunlardır:
- Yeni standart gereklilikleri ile mevcut sistem arasındaki farklılıkların belirlenmesi
- Rüşvetle mücadele sisteminin organizasyon genelinde etkin biçimde uygulanabilmesi için personel farkındalığının artırılması ve gerekli eğitimlerin tamamlanması
- ISO 37001:2025 doğrultusunda politikaların, prosedürlerin ve kontrollerin güncellenmesi ve sistem performansının ölçülmesi
- İklim değişikliğiyle bağlantılı faaliyetler, karbon ticareti ve sürdürülebilirlik projelerini de kapsayacak şekilde rüşvet risk değerlendirmelerinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi
- Geçiş planlaması ve denetim süreçleri için DENETİK ile iletişime geçilmesi
ISO 37001:2025 ile Gelen Temel Yenilikler
Yeni sürüm, rüşvetle mücadele yaklaşımını güncel küresel beklentilerle daha güçlü biçimde ilişkilendirmektedir. Öne çıkan değişiklikler şu başlıklar altında toplanabilir:
Sürdürülebilirlik ve İklim Değişikliği Odağı — ISO 37001:2025, kuruluşların iklim değişikliğinin faaliyetleri ve paydaş beklentileri üzerindeki etkilerini değerlendirmesini zorunlu kılarak standardı küresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu hale getirmiştir.
Etik Kültür ve Üst Yönetimin Rolü — Yeni versiyon, dürüstlük ve etik değerlere dayalı kurum kültürünün oluşturulmasına daha güçlü vurgu yapmaktadır. Üst yönetim, rüşvetle mücadele değerlerini aktif biçimde desteklemekten ve şeffaf, hesap verebilir bir iş ortamı yaratmaktan açıkça sorumlu kılınmıştır.
Diğer Yönetim Sistemleriyle Entegrasyon — ISO 37001:2025, diğer yönetim sistemi standartlarıyla daha gelişmiş bir uyum sunarak kuruluşların entegre, tutarlı ve sürdürülebilir bir yönetim yapısı kurmasını kolaylaştırmaktadır.
Çıkar Çatışmalarının Etkin Yönetimi — Yeni sürüm, çıkar çatışmalarının tespiti ve yönetimi konusunda daha yapılandırılmış ve açık bir yaklaşım getirmekte; kurumsal politikaların güçlendirilmesini ve tarafsızlığın korunmasını hedeflemektedir.
ISO 37001:2025 Madde Gerekliliklerinde Ne Değişti?
| Madde / Başlık | ISO 37001:2016 | ISO 37001:2025 | Değişikliğin Niteliği |
|---|---|---|---|
| 0. Giriş | Rüşvetle mücadele sistemi, amaç ve kapsam açıklanmıştı. | Etik kültür, dürüstlük, şeffaflık ve sürdürülebilirlik kavramları eklendi. | ESG yaklaşımıyla ilişkilendirildi. |
| 1. Kapsam | Rüşvetin önlenmesi ve tespiti odaklıydı. | Aynı kapsam; etik davranış ve dürüst kurum kültürü vurgulandı. | Kapsam sabit, amacı genişletildi. |
| 2. Atıf Yapılan Standartlar | ISO 9000:2015. | ISO 9000:2021. | Referans güncellendi. |
| 3. Terimler ve Tanımlar | 24 tanım: rüşvet, çıkar çatışması, üçüncü taraf vb. | Yeni terimler: etik kültür, sürdürülebilirlik, ESG, dürüstlük göstergesi (EPI). | “Çıkar çatışması” korunmuş, kapsamı genişletildi. |
| 4.1 Kuruluşun Bağlamı | İç/dış hususlar belirlenmeliydi. | İklim değişikliğinin faaliyetlere etkisi dikkate alınmalı. | Yeni gereklilik. |
| 4.2 İlgili Taraflar | Paydaş beklentileri geneldi. | ESG paydaşları (çevre, toplum, finans kurumları) eklendi. | Paydaş analizi genişledi. |
| 4.3 Sistemin Kapsamı | ABYS sınırları tanımlanıyordu. | Dijital, sürdürülebilirlik ve karbon ticareti örnekleri eklendi. | Uygulama örnekleri artırıldı. |
| 4.4 ABYS Yapısı | Kurulmalı, sürdürülmeli, iyileştirilmeli. | HLS ile ISO 9001, 37301, 37002 vb. ile uyumlu hale getirildi. | Yapısal uyum güçlendi. |
| 4.5 Rüşvet Risk Değerlendirmesi | 4.5.1–4.5.2 alt maddeleriyle tanımlıydı. | ESG, çevresel ve sürdürülebilirlik riskleri eklendi. | Kapsam genişledi. |
| 5.1 Liderlik ve Taahhüt | Üst yönetimin taahhütleri genel düzeydeydi. | Etik liderlik, dürüstlük ve şeffaflık açıkça isteniyor. | Liderlik rolü güçlendi. |
| 5.2 Politika | Rüşvetle mücadele politikası zorunluydu. | Etik, sosyal ve çevresel sorumluluk ilkeleri eklendi. | Politika içeriği genişledi. |
| 5.3 Roller ve Sorumluluklar | Görev ve yetkiler genel tanımlıydı. | Uyum sorumlusunun bağımsız raporlama yetkisi netleştirildi. | Hesap verebilirlik güçlendi. |
| 6.1 Risk ve Fırsatlar | Rüşvet risklerinin değerlendirilmesi gerekiyordu. | Etik, sürdürülebilirlik ve iklimle ilgili risklerin de değerlendirilmesi şart oldu. | Risk temeli genişletildi. |
| 6.2 Hedefler ve Planlama | Performans hedefleri belirlenmeliydi. | Etik performans göstergeleri (EPI) ve ESG hedefleri eklendi. | Ölçüm sistemi geliştirilmiş. |
| 7.1 Kaynaklar | Gerekli kaynakların sağlanması gerekiyordu. | Etik kültürün güçlendirilmesi için kaynak tahsisi vurgulandı. | Kurumsal destek artırıldı. |
| 7.2 Yetkinlik | Rüşvetle mücadele eğitimi zorunluydu. | Etik, çıkar çatışması, sürdürülebilirlik farkındalığı eğitimleri eklendi. | Eğitim kapsamı genişledi. |
| 7.3 Farkındalık | Politika hakkında bilgilendirme isteniyordu. | Etik kültür, ihbar mekanizmaları ve dürüst davranış farkındalığı eklendi. | Farkındalık derinleşti. |
| 7.4 İletişim | İç/dış iletişim tanımlıydı. | Güvenli, anonim ve dijital bildirim kanalları eklendi. | Şeffaflık artırıldı. |
| 7.5 Dokümante Bilgi | Dokümantasyon ve kayıt kontrolü gerekiyordu. | Dijital kayıt güvenliği, gizlilik ve veri bütünlüğü şart koşuldu. | Bilgi yönetimi modernize edildi. |
| 8.1 Operasyonel Planlama | Kontroller tanımlıydı. | Etik ve sürdürülebilirlik kriterleri süreçlere entegre edildi. | Süreç yaklaşımı gelişti. |
| 8.2 Çıkar Çatışmaları | Tanım (3.16) ve yönetim süreci (8.2) vardı. | Çıkar beyanı, kayıt, izleme ve periyodik gözden geçirme zorunlu hale geldi. | Yönetim sistemi detaylandırıldı. |
| 8.3 Rüşvet Risk Değerlendirmesi (Detay) | Risk değerlendirme prosedürleri mevcuttu. | ESG, karbon ticareti ve yeşil fon riskleri eklendi. | Yeni risk alanları tanımlandı. |
| 8.4 Mali ve Ticari Kontroller | Finansal süreçlerin izlenmesi gerekiyordu. | Dijital ödemeler, kripto varlıklar ve sürdürülebilir fon akışları dahil edildi. | Finansal kontrol modernize edildi. |
| 8.5 Üçüncü Taraflarla İlişkiler | Due diligence gerekliliği vardı. | Genişletilmiş due diligence: ESG ve etik geçmiş incelemesi zorunlu. | Üçüncü taraf yönetimi güçlendi. |
| 8.6 Kontrol Altındaki İş Ortaklıkları | Ortak girişimlerde uyum sağlanmalıydı. | Etik ve sürdürülebilirlik şartlarının sözleşmelere eklenmesi gerekti. | Uyum koşulları genişletildi. |
| 8.7 Hediye, Ağırlama, Bağış ve Sponsorluklar | Uygulama kuralları genel düzeydeydi. | ESG bağlamında şeffaf raporlama ve onay süreçleri tanımlandı. | Şeffaflık artırıldı. |
| 9.1 İzleme, Ölçme, Analiz | Performans ölçümü genel düzeydeydi. | Etik performans göstergeleri (EPI) eklendi, kültür ölçümü teşvik edildi. | Ölçüm yapısı geliştirilmiş. |
| 9.2 İç Denetim | Periyodik iç denetim yapılmalıydı. | Dijital denetim ve etik kültür denetimi eklendi. | Denetim kapsamı genişledi. |
| 9.3 Yönetimin Gözden Geçirmesi | Yönetim gözden geçirmesi zorunluydu. | Etik performans, ESG riskleri ve iklim konuları dâhil edildi. | Kapsam genişledi. |
| 10.1 Uygunsuzluk ve Düzeltici Faaliyet | Uygunsuzlukların giderilmesi gerekiyordu. | Etik ihlallerde kök neden analizi ve önleyici eylem planı eklendi. | İyileştirme süreci güçlendi. |
| 10.2 Sürekli İyileştirme | Sistem sürekli iyileştirilmeli. | Etik, çevresel ve sosyal performansın sürekli geliştirilmesi vurgulandı. | Entegre iyileştirme anlayışı getirildi. |
| Ek A — Rehber Bilgi | Sınırlı örnekler. | ESG, iklim değişikliği, dijital süreçler ve etik performans göstergeleriyle güncellendi. | Rehber modernize edildi. |